Anti-militarizm, pasifizm ve vicdani ret en az savaşın kendisi kadar eski. Her savaş, sözle ya da eylemle çılgınlığına kafa tutan insanlar yarattı. Bu insanlardan birisi de her şeyden önce politikadan uzak çok ses getiren üç matematik araştırması Principia Mathematica ile ünlenen İngiliz filozof Bertrand Russell (1872-1970). Barış hareketiyle ilgili en bilinen çalışmaları Einstein-Russell Manifestosu gibi nükleer silahlara karşı olanlardır. Fakat bunun yanında büyük oranda kendisi ve Jean-Paul Sartre tarafından kurulan Vietnam Savaş Suçları Mahkemesi de hâlâ büyük öneme sahiptir.

 Russell’ın içindeki radikal savaş karşıtı, daha 1914 ile 1918 arasında 20. yüzyılın felaketi I. Dünya Savaşı’ndan önce aktifti. Russell, önceleri Cambridge Üniversitesi Trinity College’da 42 yaşında bir felsefe doçentiyken 1914 ağustosunda İngiltere Almanya’ya savaş açtığında bambaşka bir yaşama başladı. “1914 Ağustosunun başında olanlar Russell için tam bir şoktu. Son ana kadar İngiltere’nin tarafsız kalacağını düşünüyordu.[…] Umutları boşa çıkmasının yanında Londra caddelerindeki milliyetçi kitle histerisinin […] hükümetin ve basının yürüttükleri iftira kampanyasıyla “düşman”a, Almanlara karşı nefreti kışkırtma çabalarının tanığı olmuştu.” (Borries 2006⁽¹⁾: 18) Artan yurtseverlik sersemliğinden ve savaşa çağrılan askerlerin açıkça görülen heyecanından korkmuştu. Russell, bu durumu barbarlığa geri dönüş olarak nitelendiriyor ve entelektüel çevrelerdeki arkadaşlarının savaş çığırtkanlıklarına katılmasını ise özellikle korkutucu buluyordu. Yalnızca birkaç entelektüel Russell gibi savaşa kesinlikle karşıydı: Romain Rolland, Stefan Zweig, Hermann Hesse, Albert Einstein, Georg Friedrich Nicolai ve George Bernard Shaw.

Russell yazdığı sayısız makalede süper güçlerin neden bu savaşı sürdürdüklerini açıklamaya çalışmakla yetinmemiş aynı zamanda insanların kör bir itaatle savaşa gitmelerinin nasıl mümkün kılındığı sorusuyla da ilgilenmiştir: “Bu nedenle sıradan vatandaş bu çılgın emirlere itaat ediyor, heyecanla, kendini vermenin ve cesaretin en yüksek derecesiyle.” (Borries 2006: 27) İngiltere’de zorunlu askerliğin başlamasıyla, 1914’te İngiliz vicdani retçileri destekleyen ve gazeteleri The Tribunal ile 100.000 baskıya ulaşarak savaşa karşı güçlü bir ses yaratan No-Conscription Fellowship-NFC (Zorunlu Askerlik Karşıtı Dernek-ç.n) grubu kuruldu. Kısa süre sonra Russell da hevesle NFC’ye katıldı, devamlı olarak The Tribunal için yazdı ve 1917’de başkan yardımcısı seçildi. Barış hareketi içinde olmasının Russell için ciddi sonuçları oldu. 1916 yılında, NCF’nin dava edilen bir el ilanının sorumluluğunu üzerine aldı ve mahkeme tarafından para cezasına çarptırıldı. Bu Trinity College Konseyi tarafından akademik kariyerine son verilmesine yol açtı. Hükümet tarafından takip edildi, konuşma ve seyahat etme yasağına maruz kaldı.

Russell bununla ilgili olarak “Bir insanın fiziksel özgürlüğü elinden alınabilir ama düşünce özgürlüğü kişinin kendi yardımı olmadan gücü de olmayan ordular ve devletler tarafından geri alınamayacak doğuştan gelen bir haktır.” diyor. (Borries 2006:47) 3 Ocak 1918’de Amerikan ordusunu eleştirdiği The Tribunal’in editör yazısı Brixton hapishanesinde 6 ay hapis yatmasına neden oldu. Russell savaşın salt etik bir eleştirisiyle yetinmemiş, savaş sırasında yayımlanan üç yazısıyla [Principles of Social Reconstruction (1916), Political Ideals (1917) ve Roads to Freedom - Socialism, Anarchism and Syndicalism (1918)] yıkıcı sosyo-politik düzene karşı yeni bir teorik temelde formüle ettiği ekonomik ve politik bir sistem değişikliği üzerine de yorumlarda bulunmuştur. 21. yüzyıl için son derecede anlamlı olan şu sözleri yazmıştır: Ekonomik eşitsizlik belki de içinde bulunduğumuz sistemin en görünür kötülüğüdür.” (Borries 2006: 66) Kapitalizm yaşam düşmanıdır, çünkü sınırsız rekabet ruhu ve "mücadelenin zehri"nden emindir; savaş ve militarizmin vidasını sıkmaya devam eder çünkü [bunların] "supaplarının bulduğu saldırganlık kanalını" durmaksızın besler. (Borries 2006: 67)

 Kaynak: http://www.graswurzel.net/321/russell.shtml

⁽¹⁾Achim von Borries: Rebell den Krieg. Bertrand Russell 1914-1918, Grasswurzelrevolution Yayınları, Netterscheim 2006, 95 s., 8.80 euro (Kitabın Türkçe baskısı bulunmamaktadır.-ç.n)